Khối là gì?
Khối là một gói dữ liệu mà blockchain dùng để nhóm các bản ghi mới. Khối thường chứa giao dịch hoặc những cập nhật khác, cùng thông tin để các nút kiểm tra chúng. Ngoại trừ khối đầu tiên, khối mới cũng thường mang một dấu vân tay số của khối trước đó, gọi là hàm băm. Những tham chiếu này nối các khối theo đúng thứ tự.
Một khối chứa những gì?
Khối thường có ba nhóm thông tin:
- Giao dịch hoặc cập nhật khác: những bản ghi mới được thêm vào blockchain.
- Liên kết đến khối trước: thường là hàm băm của khối trước, giúp các nút kiểm tra thứ tự khối và phát hiện thay đổi trong lịch sử.
- Thông tin cần để kiểm tra khối: chẳng hạn bản tóm tắt giao dịch hoặc trạng thái, dữ liệu về thời gian hay thứ tự và dữ liệu mà cơ chế đồng thuận của mạng yêu cầu.
Đây là cấu trúc khái quát, không phải định dạng chung cho mọi blockchain. Trường dữ liệu, giới hạn dung lượng và quy tắc xác thực khác nhau tùy mạng.
Ví dụ về Bitcoin: theo Tài liệu tham khảo dành cho nhà phát triển Bitcoin, một khối Bitcoin gồm phần đầu dài 80 byte và danh sách giao dịch. Phần đầu chứa phiên bản, hàm băm phần đầu của khối trước, gốc Merkle, dấu thời gian, mục tiêu độ khó và nonce. Gốc Merkle là dấu vân tay tóm tắt các giao dịch trong khối: nếu dữ liệu giao dịch được bảo vệ thay đổi, dấu vân tay này cũng thay đổi. Với khối có giao dịch SegWit, BIP-141 quy định một dấu xác nhận riêng cho dữ liệu chứng kiến (witness). Dấu xác nhận này nằm trong giao dịch coinbase và được nối với phần đầu khối thông qua gốc Merkle của các giao dịch.
Giao dịch đầu tiên trong một khối Bitcoin là giao dịch coinbase, dùng để nhận khoản trợ cấp khối và phí giao dịch mà giao thức cho phép. Một “khối rỗng” có thể không có giao dịch thông thường của người dùng, nhưng vẫn có giao dịch coinbase. Hướng dẫn dành cho nhà phát triển Bitcoin mô tả cấu trúc này.
Ví dụ về Ethereum: một khối Ethereum dùng bằng chứng cổ phần chứa thông tin của lớp đồng thuận và tải trọng thực thi. Tải trọng này ghi lại các giao dịch cùng kết quả cần thiết để kiểm tra quá trình thực thi. Tài liệu về khối của Ethereum giải thích rằng giới hạn gas của khối giới hạn tổng lượng gas được dùng, chứ không ấn định số giao dịch.
Gốc Merkle, gốc trạng thái và hàm băm của khối trước là dấu vân tay số dùng để kiểm tra dữ liệu; chúng không phải bản sao của toàn bộ dữ liệu gốc. Để kiểm tra đầy đủ, nút vẫn cần nội dung liên quan của khối hoặc thông tin trạng thái.
Cách một khối được đưa vào lịch sử mạng
Một khối mới không tự động trở thành một phần của lịch sử được mạng chấp nhận chỉ vì nó đã được công bố. Khối thường trải qua các bước sau:
- Thợ đào hoặc trình xác thực tập hợp giao dịch thành một khối ứng viên.
- Khối ứng viên được gửi đến các nút khác.
- Các nút kiểm tra xem khối và giao dịch có tuân thủ quy tắc giao thức hay không.
- Nếu hai khối hợp lệ xuất hiện gần như cùng lúc, các nút áp dụng quy tắc của mạng để quyết định sẽ tiếp tục xây dựng trên khối nào.
- Khi có thêm khối mới hoặc phiếu xác nhận của trình xác thực, phần lịch sử đó thường trở nên khó thay đổi hơn. Một số mạng còn đánh dấu nó là đã đạt tính chung cuộc.
Các quy tắc nói trên là phương pháp ra quyết định do giao thức quy định. Nút Bitcoin chọn chuỗi hợp lệ dựa trên tổng công việc tích lũy, còn Ethereum dùng phiếu xác nhận của trình xác thực. Các mạng khác có thể dùng phương pháp khác. Vì vậy, một khối có thể vượt qua bước xác thực nhưng vẫn không nằm trong lịch sử mà mạng cuối cùng lựa chọn.
Vị trí và cách nhận dạng khối
Độ cao khối cho biết vị trí của khối trong blockchain, tương tự số trang. Hai khối cạnh tranh có thể có cùng độ cao, vì vậy chỉ riêng độ cao không thể nhận dạng duy nhất một khối.
Hàm băm khối là dấu vân tay số được tính từ dữ liệu khối và dùng để nhận dạng một khối cụ thể. Một số trình khám phá khối gọi độ cao là “số khối”, nhưng con số đó không tự cho biết khối đã được chấp nhận hay đã đạt tính chung cuộc. Khối đầu tiên của blockchain được gọi là khối khởi nguyên và không có khối trước đó.
Trạng thái giao dịch trong khối
Một giao dịch được đưa vào khối khi nó xuất hiện trong một khối. Nếu mạng tiếp tục thêm khối phía sau khối đó, số lượt xác nhận của giao dịch thường tăng lên. Giao dịch đạt tính chung cuộc khi quy tắc của mạng coi phần lịch sử đó là không thay đổi trong điều kiện thông thường.
Đôi khi, mạng có thể chuyển sang một lịch sử khối gần đây khác. Quá trình này gọi là tái tổ chức chuỗi. Giao dịch trong những khối bị thay thế có thể phải chờ được đưa vào lại, xuất hiện trong khối khác hoặc trở nên không hợp lệ. Ethereum cũng thiết lập tính chung cuộc bằng phiếu xác nhận của trình xác thực đối với các điểm kiểm tra. Vì vậy, “đã đưa vào khối”, “đã xác nhận” và “đã đạt tính chung cuộc” là ba trạng thái khác nhau.
Dung lượng khối
Một khối không chứa một số lượng giao dịch cố định. Mỗi giao dịch có kích thước và yêu cầu xử lý khác nhau, giống như một chiếc hộp cùng kích thước có thể chứa số lượng đồ vật khác nhau tùy kích cỡ của từng món.
Bitcoin đo dung lượng bằng trọng lượng khối theo BIP-141. Ethereum dùng giới hạn gas của khối để giới hạn tổng lượng gas. Vì vậy, hai khối gần chạm giới hạn tương ứng vẫn có thể chứa số giao dịch khác nhau.
Thời gian tạo khối
Khoảng thời gian giữa các khối phụ thuộc vào từng mạng. Trong hệ thống bằng chứng công việc, việc tìm ra khối mang tính xác suất nên khoảng cách giữa các khối không phải lúc nào cũng bằng nhau. Ethereum chia thời gian thành các khoảng cố định gọi là slot, nhưng một slot có thể không có khối nếu trình xác thực được chọn không đề xuất khối thành công. Tài liệu về khối của Ethereum giải thích chi tiết hơn về quá trình này.
Xác thực khối
Các nút tự kiểm tra khối thay vì chấp nhận chỉ vì khối đã được phát lên mạng. Chúng kiểm tra những yếu tố như khối có liên kết đến một khối trước hợp lệ hay không, định dạng và giao dịch có đúng quy tắc hay không, đồng thời khối có nằm trong giới hạn dung lượng và các giới hạn khác hay không. Nội dung kiểm tra cụ thể tùy thuộc vào từng mạng.
Nếu một bước kiểm tra thất bại, nút sẽ bỏ qua khối đó và tiếp tục xử lý các khối hợp lệ khác. Việc một khối được truyền đi rộng rãi không thể biến khối không hợp lệ thành hợp lệ.
Câu hỏi thường gặp
Khối có giống blockchain không?
Không. Khối là một gói dữ liệu. Blockchain là bản ghi được hình thành khi các khối được nối với nhau theo quy tắc của mạng.
Khối có giống phần thưởng khối không?
Không. Khối lưu giao dịch và thông tin liên quan. Phần thưởng khối là khoản đền bù mà một số mạng dành cho bên tạo khối theo quy tắc giao thức.
“Khối rỗng” có hoàn toàn không chứa gì không?
Không hẳn. Trong Bitcoin, “khối rỗng” thường chỉ khối không có giao dịch thông thường của người dùng, nhưng vẫn có giao dịch coinbase.
Khái niệm liên quan
Đọc thêm về blockchain, địa chỉ blockchain và phí gas, hoặc quay lại Bảng thuật ngữ tiền mã hóa.
Nguồn
- Bitcoin Developer Reference: block chain — các trường trong phần đầu khối, dấu xác nhận giao dịch và cấu trúc tuần tự hóa.
- BIP-141: Segregated Witness — dữ liệu chứng kiến, dấu xác nhận dữ liệu chứng kiến và trọng lượng khối.
- Bitcoin Developer Guide: block chain — xác thực, giao dịch coinbase, lựa chọn chuỗi và các khối cạnh tranh.
- Ethereum: blocks — trường dữ liệu của khối, tải trọng thực thi, giới hạn gas, slot và thời gian.
- Ethereum: proof-of-stake — đề xuất khối, phiếu xác nhận, lựa chọn nhánh và tính chung cuộc.
© 2025 OKX. Bài viết này có thể được sao chép hoặc phân phối toàn bộ, hoặc trích dẫn các đoạn không quá 100 từ, miễn là không sử dụng cho mục đích thương mại. Mọi bản sao hoặc phân phối toàn bộ bài viết phải ghi rõ: “Bài viết này thuộc bản quyền © 2025 OKX và được sử dụng có sự cho phép.” Nếu trích dẫn, vui lòng ghi tên bài viết và nguồn tham khảo, ví dụ: “Tên bài viết, [tên tác giả nếu có], © 2025 OKX.” Một số nội dung có thể được tạo ra hoặc hỗ trợ bởi công cụ trí tuệ nhân tạo (AI). Nghiêm cấm các tác phẩm phái sinh hoặc hình thức sử dụng khác đối với bài viết này.
